Multipl Endokrin Neoplazi Tip 1 (MEN1)

Multipl endokrin neoplazi tip 1 (MEN1) sendromu yirmiden fazla endokrin ve non-endokrin tümörlerin değişik kombinasyonları ile karakterizedir. Endokrin tümörler, tümöre veya tümörün kendisinin büyümesine bağlı olarak hormanların aşırı üretimi kendini gösterir. MEN1 ile asosiye endokrinopatilerde özellikle paratiroid tümörler saptanır. Hastaların %90'ından fazlasında 20-25 yaş arasında gözlenir. Prolaktinomayı içine alan pituitar tümörler, gastro-entero-pankreatik (GEP) bölgenin iyi diferansiye endokrin tümörleri ve adrenokortikal tümörler hastalarda karşılaşılan diğer endokrin tümörlerdir.

MEN1 sendromunda; fasiyal anjiofibroma, kollejenoma, lipoma, meningioma, ependimoma ve leyomyoma gibi non-endokrin tümörler gözlenir.

Klinik tanı; paratiroid, pituitar veya GEP bölgesi tümörlerinden herhangi ikisinin varlığı ile konur. Biyokimyasal olarak artmış serum paratiroid hormon ve kalsiyum düzeyleri ile yüksek serum prolaktin, gastrin ve insülin düzeyleri tanıya yardımcıdır. MRI prolaktinomaların saptanmasında kullanılabilir. Hastalıkla bağlantılı olduğu bilinen tek genetik bölge MEN1 genidir. Familyal olguların %80-90'ında, izole olguların ise %65'inde MEN1 gen mutasyonları saptanır.


MOLEKÜLER GENETİK TANI


MEN1 DNA Analizi

Familyal MEN1 sendromlu hastaların %80-90'ında, izole olguların ise %65'inde MEN1 gen mutasyonları saptanmaktadır. İzole olgulardaki (simpleks) mutasyon oranının düşük olması bazı olgulardaki somatik mozaisimden kaynaklanıyor olabilir.

DNA dizi analizi ile saptanan germline mutasyonların %45'i küçük delesyonlar iken %15'i küçük insersiyonlardır. İntronlarda meydana gelen splicing mutasyonkar ise olguların %10'undaki bulgulardan sorumlu olabilir.

Aile öyküsü olmayan ve MEN1 sendromunda gözlenen tümörlerden sadece bir tanesinin gözlendiği kişilerde germline MEN1 mutasyonları çok nadir görünür. Birden fazla tümör tipinin saptandığı hastalarda yapılan çalışmalarda MEN1 mutasyonların gözlenme oranı farklılıklar göstermektedir.

Simplex olgular:

  • MEN1 mutasyonu saptanma oranı hastalarda görülen klinik bulguların tipine ve sayısına göre değişir. Pankreatik hastalık görülmesi veya birden fazla klinik bulgunun varlığı mutasyon saptanma ihtimalini arttırır.
  • Primaer hiperparatiroidizm veya gastrinoma saptanan hastalarda MEN1 DNA analizi önerilmelidir. Aksine, karsinoid tümör veya primer prolaktinoma gözlenen izole hastalarda germline MEN1 mutasyonları çok nadir olduğu için öncelikli değildir.

Delesyon/Duplikasyon Analizi (MLPA)

Southern blot analizi veya multiplex ligation-dependent probe amplification (MLPA) yöntemi ile MEN1 sendromu saptanan hastaların %4'ünde gözlenen delesyonlar tanımlanabilir.

 MEN1 sendromlu hastalarda uygulanan moleküler genetik testler

 Gen

 Test

 Mutasyon tipi

Mutasyon saptanma oranı (%)

Familyal Simpleks

 MEN1

 DNA  dizi analizi (sekans)

 Sekans değişiklikleri

80-90

65

 Delesyon/duplikasyon analizi

 Total gen veya ekzon delesyonları

 1-4